Teatr polski poza Polską w Polsce
Rozszerzając misję wspierania polskich teatrów i teatralników poza Macierzą, Fundacja Pomysłodalnia realizuje trzyletni projekt „Teatr polski poza Polską w Polsce” dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.
W pierwszym roku realizacji projektu zaproszono do Polski jeden z najaktywniejszych teatrów działających poza granicami, czyli Polski Teatr „Studio” w Wilnie. W Warszawie oraz Gdańsku widzowie w dniach 19-21 czerwca mieli możliwość obejrzenia trzech spektakli: „Noc Helvera”, „Kolega Mela Gibsona” i „Nie(znana)”, jednego filmu, „Lila Kiejzik – portret”. Chętni mieli możliwość wzięcia udziału w minidebacie na temat Teatru „Studio w Wilnie, a także mogli zobaczyć zapisy filmowe trzech spektakli: „Zapiski oficera Armii Czerwonej”, „Na wileńskiej ulicy”, „Dom na granicy”.
W 2021 r., podczas X Festiwalu „Wileńskie Spotkania Sceny Polskiej”, z inicjatywy Fundacji Pomysłodalnia powstała Unia Teatrów Polskich poza Polską. W ślad za pomysłem poszły działania, których efektem jest m.in. projekt „Teatr polski poza Polską” obejmujący monitoring działań teatralnych polskich teatrów i polskich realizatorów i artystów. Na stronie projektu (teatrpozapolska.pl) znajdują się m.in.: aktualizowana mapa polskiego teatru poza Macierzą, informacja o premierach i ważnych wydarzeniach, relacje foto i wideo, wywiady, aktualności. Strona wzbogacona jest rozszerzeniami w postaci mediów społecznościowych (grupa na Facebooku i kanał na YouTube). Wszystkie te działania mają przybliżyć i opisać fenomen nieopisany, jakim jest polski teatr poza Polską oraz stworzyć mechanizm wspierający, dzięki któremu zjawisko uzyska stabilne formy rozwoju i wsparcia. W ramach projektu „Teatr polski poza Polską w Polsce” w latach 2023-2025 odbędą się m.in. pokazy przedstawień, projekcje zapisów filmowych spektakli archiwalnych, seminaria, spotkania po spektaklach.
„Noc Helvera”
Autor: Ingmar Villqist,
Reżyseria: Jonas Vaitkus,
Scenografia/Kostiumy: Jonas Arčikauskas,
Muzyka: Linas Rimša,
Inspicjentka: Kinga Lewko,
Plakat: Krzysztof Motyka.
Obsada: Agnieszka Rawdo (Klara), Edward Kiejzik (Helver).
Czas trwania: 85 min. bez przerwy.
Premiera: Wileński Stary Teatr (d. Teatr na Pohulance), 25 kwietnia 2023 r.
To jeden z najlepszych polskich dramatów, jakie powstały w ciągu ostatniego ćwierćwiecza. Villqist poszukuje istoty człowieczeństwa, przede wszystkim poprzez ukazanie inności swoich bohaterów. Pisze także o lękach, nienawiści, miłości, samotności i cierpieniu. „Noc Helvera” jest tekstem niezwykle aktualnym. Opisuje mechanizmy, które budzą się w obliczu zagrożenia. Taka noc może zdarzyć się praktycznie wszędzie, bo niemal wszędzie mamy do czynienia z jakąś indoktrynacją – polityczną, religijną czy rasową. Dramat stanowi doskonałe odbicie lęków i zjawisk zachodzących we współczesnym świecie. „Noc Helvera” opowiada historię dwojga ludzi, kobiety i dorosłego mężczyzny, pragnących bliskości, zrozumienia, wzajemnej miłości, a jednocześnie zadających sobie ból. Prowokuje do namysłu nad kwestiami palącymi i fundamentalnymi jednocześnie.
„Noc Helvera” jest dla aktorów zarówno szansą, jak i wyzwaniem – i to zarówno ze względu na tekst, który był wielokrotnie prezentowany, jak i ze względu na współpracę ze znanym ze specyficznego trybu pracy reżyserem. Bez wątpienia oboje aktorów wywiązało się ze swoich obowiązków bardzo dobrze. Agnieszka Rawdo przekonywująco przedstawiła aksjologiczne i etyczne zagubienie swojej postaci, wydobyła z Klary cierpienie i niepokój oszczędnymi środkami. Edward Kiejzik to aktor organiczny, znany wileńskiej publiczności z popisowych ról w „Szwejku” i „Zapiskach oficera Armii Czerwonej”. Jego Helver tryska energią, przez co potęguje dramat postaci. Mimo deficytów intelektualnych bucha z niego chęć życia, co sprawia, że paradoksalnie człowiek, który niewiele wie o złożoności życia, chce żyć zdecydowanie bardziej niż Klara. To najbardziej dynamiczny Helver z kilku obejrzanych przeze mnie w ostatnich latach. (Piotr Wyszomirski, Milowy krok Polskiego Teatru „Studio” w Wilnie w: Gazeta Świętojańska, 17.05.2023 r.).
Agnieszka Rawdo (ur. 1991) – aktorka. Absolwentka polskiego Gimnazjum w Bujwidzach w rejonie wileńskim. Wielokrotnie zdobywała tytuł laureatki w Konkursie Recytatorskim im. Adama Mickiewicza „Kresy”. Ukończyła studia aktorskie w Litewskiej Akademii Muzyki i Teatru (pedagodzy – Vytautas i Velta Anužisowie). Pracowała w Teatrze Dramatycznym im. Juozasa Miltinisa w Poniewieżu, od 2015 r. jest aktorką Narodowego Teatru Dramatycznego w Kownie, współpracowała z wielkim powodzeniem z Oskarasem Koršunovasem i Wileńskim Miejskim Teatrem OKT oraz jest aktorką Polskiego Teatru „Studio” w Wilnie.
Edward Kiejzik (ur. 1978) – aktor teatralny i filmowy, reżyser, producent, zaangażowany społecznik i animator kultury. W 2009 r. ukończył reżyserię na Litewskiej Akademii Teatru i Muzyki. Pracował w różnych instytucjach kultury, a od 2014 r. pełni funkcję dyrektora Pałacu Kultury w Trokach. Od wczesnego dzieciństwa Edward występował w teatrze, debiutując w przedstawieniu „Dziady” w reżyserii L. Kiejzik. Następnie kreował różnorodne role w spektaklach wyreżyserowanych przez takich twórców jak: Cezary Morawski, Sławomir Gaudyn, Piotr Cyrwus czy Lewan Sapaszwili, współpracując z wieloma innymi reżyserami. Od początku swojej kariery aż do dziś, Edward występuje w Polskim Teatrze „Studio” w Wilnie a na swoim koncie ma ponad 30 ról.
Jonas Vaitkus (ur. 1944) – reżyser teatralny i filmowy, pedagog teatralny, laureat Litewskiej Nagrody Narodowej i wielu innych nagród. J. Vaitkus stworzył blisko sto spektakli teatralnych, operowych na Litwie i za granicą, wyreżyserował filmy. Estetyka teatru J. Vaitkusa jest zawsze rozpoznawalna, kierunek wyróżnia się ścisłą strukturą, cechuje go otwarta teatralność, ekspresja, poetyka, różnorodność gatunkowa i środków stylistycznych, natura ludzka, akcenty polityczne i społeczne są widoczne w jego przedstawieniach.Ingmar Villqist, właściwie Jarosław Świerszcz (ur. 1960) – dramatopisarz, reżyser, teoretyk sztuki, wykładowca akademicki, doktor sztuk teatralnych, profesor Uniwersytetu Śląskiego. W latach 1994–2000 był wicedyrektorem Narodowej Galerii Sztuki Zachęta w Warszawie. Wykładał historię sztuki XX wieku w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, Katowicach i Warszawie. Od 2004 roku wykładowca w Szkole Filmowej im. K. Kieślowskiego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, a także na Wydziale Humanistycznym UŚ oraz w Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie. Dyrektor Instytutu Sztuk Filmowych i Teatralnych Uniwersytetu Śląskiego. Jako dramatopisarz zadebiutował w 1995 roku jednoaktówką „Kostka smalcu z bakaliami”. W latach 2000–2006 był etatowym reżyserem w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku. W latach 2008–2010 pełnił funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego w Teatrze Miejskim im. Witolda Gombrowicza w Gdyni. Był dyrektorem dwóch edycji Ogólnopolskiego Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych „Raport” w Gdyni w latach 2008 – 2010. Od 2018 roku dyrektor artystyczny Ogólnopolskiego Festiwalu Sztuki Reżyserskiej INTERPRETACJE w Katowicach. Villqist jest autorem wielu dramatów, m.in.: „Noc Helvera” (1998), „Kostka smalcu z bakaliami” (1993), „Oskar i Ruth” (1998), „Lemury” (1998), „Beztlenowce” (2000), „Helmucik” (2002), „Sprawa Miasta Ellmit” (2003), „Kompozycja w słońcu” (2007), „Czarodziejka z Harlemu” (2008), „Kompozycja w błękicie” (2008), autorem powieści „Archipelag Wysp Pingwinich” (2003), a także reżyserem trzech filmów fabularnych: „Helmucik” (2005), „Ewa” (wspólnie z Adamem Sikorą, 2010) i „Miłość w mieście ogrodów” (2012). Dramaty Villqista były wystawiane przez liczne sceny w Polsce i za granicą, a także emitowane przez Teatr Telewizji oraz Teatr Polskiego Radia. Jego sztuki przetłumaczono na ponad dwadzieścia języków. Villqist jest laureatem licznych nagród za twórczość dramatyczną i filmową, a także za działalność na rzecz kultury.
Jonas Arčikauskas (ur. 1957) – litewski artysta i scenarzysta, uznawany za jedną z najbardziej wpływowych postaci w świecie sztuki i kultury Litwy. Arčikauskas zdobył szerokie uznanie za swoją wszechstronność oraz niezwykłą zdolność do łączenia różnorodnych gatunków i środków wyrazu artystycznego. Jego twórczość charakteryzuje się głębokim zrozumieniem ludzkiej natury, subtelnością w przedstawianiu emocji, a także odwagą w poruszaniu trudnych tematów społecznych i politycznych. Jonas Arčikauskas zdobył liczne nagrody i wyróżnienia za swoją pracę, zarówno na Litwie, jak i za granicą. Jego wpływ na rozwój sztuki i kultury Litwy jest niezaprzeczalny, a twórczość pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń artystów.
Linas Rimša (ur. 1969) – renomowany litewski kompozytor, którego twórczość obejmuje szerokie spektrum gatunków muzycznych, od muzyki poważnej po jazz, a także ścieżki dźwiękowe do filmów i spektakli teatralnych. Twórczość Rimšy charakteryzuje się niezwykłą wrażliwością, ekspresją oraz zrozumieniem dla potrzeb współczesnego odbiorcy. Linas Rimša zdobył liczne nagrody i wyróżnienia za swoją twórczość, co potwierdza jego pozycję w świecie muzyki. Jego prace są często wykonywane przez uznaną orkiestrę, solistów oraz zespoły kameralne na całym świecie.
„Lila Kiejzik – portret”
Reżyseria i scenariusz: Agnieszka Wąsikowska
Zdjęcia: Kamil Hasiuk
Czas trwania: 30 min., Polska 2022, premiera: 2 kwietnia 2023 TVP Wilno
Produkcja: Telewizja Polska Centrum Kultury i Historii, współpraca: TVP Wilno.
Lila Kiejzik – reżyserka teatralna, kierowniczka i reżyserka Polskiego Teatru „Studio” w Wilnie. W filmie dokumentalnym wyruszamy z bohaterką w podróż do jej rodzinnego domu w Dojlidach, w którym mieszkała z ciotką. Oglądamy znajome jej widoki zza okna i szkołę oraz wycięty wokół sad. Wspominamy wraz z nią Syberię, gdzie zesłany był wujek Antoni, pierwsze spotkania z teatrem, próby z maleńkim synem Edwardem, krótsze i dłuższe rozstania. Odwiedzamy „teatr Kiejzików”, który obecnie Lila Kiejzik tworzy ze wspaniałym zespołem, w skład którego wchodzi jej syn Edward. A może rodziną? Dokument o Lili Kiejzik stanowi jednocześnie opowieść o tym, jak teatr może stać się domem, który jednoczy różne dusze. To refleksyjny, spokojny spacer sentymentalny, poetycka podróż przez świat bohaterki.
„Kolega Mela Gibsona”
Autor: Tomasz Jachimek
Reżyseria: Sławomir Gaudyn
Oświetlenie i dźwięk: Artur Armacki
Obsada: Łukasz Kamiński
Kierownik artystyczna: Lila Kiejzik
Produkcja: Polski Teatr Studio w Wilnie
Czas trwania: ok. 65 minut, premiera: 18 marca 2019 r. w Wileńskim Teatrze Kameralnym
Jak w Wilnie grają monodramy? Wydaje się, że o monodramie wiemy wszystko. Samotność na scenie zawsze jest wyzwaniem, może być szansą, a na pewno stanowi najtrudniejszy test aktorski. Z różnych względów na solówkę decydują się nieliczni, dla aktorów młodych i obsadzanych „po warunkach” jest to szansa na pokazanie się z innej strony, dla aktorów o uznanej klasie to okazja do podsumowania i benefisu. Wszystkie te sytuacje i okoliczności łączy jedno: monodram jest „czyjś” i „po coś”. Nie inaczej było w Wilnie. Mimo młodego wieku Łukasz Kamiński jest postacią nietuzinkową dla polskiej kultury w Wilnie. Aktor Polskiego Teatru „Studio” w trzecim pokoleniu – po babci i mamie. Śpiewa, gra na gitarze, tańczy i jest wziętym DJ-em oraz prowadzącym imprezy, co chyba lubi szczególnie, bo tę umiejętność wysuwa na pierwszy plan na swojej stronie w mediach społecznościowych i co potwierdził na scenie: „Kolega Mela Gibsona” w wykonaniu Łukasza Kamińskiego to świetnie poprowadzona impreza (uśmiech).
Łukasz Kamiński (1996) – aktor Polskiego Teatru „Studio” w Wilnie, tancerz Polskiego Zespołu Artystycznego Pieśni i Tańca „Wilia”, prowadzi programy edukacyjne oraz koncerty w TVP Wilno, wykładowca, konferansjer, DJ.
Sławomir Gaudyn (1962) – aktor, reżyser teatralny i filmowy, pedagog teatralny. Na stałe związany z Teatrem im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie (od 2009), współpracuje z wieloma teatrami, m.in. Polskim Teatrem „Studio” w Wilnie, Scena Polską i Teatrem POSK Dzieciom w Londynie. Ważniejsze role: Porucznik Zieliński w „Pieszo” Sławomira Mrożka, Mercutio w „Romeo i Julii” oraz Horacego w „Hamlecie” Williama Szekspira.
„(Nie)znana”
Reżyseria: Lila Kiejzik
Scenariusz: Sławomir Gaudyn
Akompaniament: Ruta Naruševič
Obsada: Justyna Stankiewicz
Oświetlenie i dźwięk: Artur Armacki
Produkcja: Polski Teatr „Studio” w Wilnie
Premiera: 15.10.2019 r. w Wileńskim Teatrze Kameralnym. Czas trwania: 70 minut bez przerwy.
W spektaklu „(Nie)znana” na podstawie zapisków z życia jednej z najsłynniejszych kobiet XX wieku Marilyn Monroe występuje Justyna Stankiewicz, absolwentka Wydziału Wokalno-Aktorskim Akademii Muzycznej w Gdańsku, aktorka Polskiego Teatru „Studio” w Wilnie oraz Narodowego Teatru Opery i Baletu Litwy. Seksualność, szaleństwo, uśmiech za milionów dolarów, gracja – tak, to wszystko się mieści w jednej kobiecie, ale czy mieści się jeszcze więcej? Ból, rozczarowanie, wewnętrzna tragedia, zabójcza samotność? Akcja monodramu rozgrywa się w garderobie planu filmowego. Bohaterka wraca do swojej przeszłości, do najbardziej skrywanych wspomnień z czasów dzieciństwa. Garderoba zmienia się w szpital psychiatryczny. Wyrzuty sumienia i poczucie samotności… leki popijane alkoholem… Całość przeplatana jest piosenkami nierozerwalnie utożsamianymi z aktorką.
Lila Kiejzik – reżyser teatralna, aktorka, od roku 1986 kierowniczka artystyczna Polskiego Teatru „Studio”, z którym jest związana od 1965 r. W 1968 r. zadebiutowała rolą Marianny w „Świętoszku” Moliera, od roku 1986 reżyseruje (debiut: „Dziura, czyli tajemnica pewnej pracowni naukowej” Ewy Kai Perkowskiej). Od tego czasu wyreżyserowała kilkadziesiąt spektakli i widowisk. Jest pomysłodawczynią międzynarodowych festiwali: Wileńskich Spotkań Sceny Polskiej (od 1994 r.) i Festiwalu Monospektakli MonoWschód (od 2012 r.). Laureatka wielu nagród (m.in.: brązowy medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, „Złota Sowa” przyznawana wybitnym osobowościom za ich wkład w życie Polonii, Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi RP i Krzyż Oficerski Orderu Zasługi RP).Justyna Stankiewicz (1998) – aktorka i śpiewaczka, absolwentka Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. Współpracuje z artystami z Polski, Litwy oraz Hiszpanii. Na swoim koncie aktorskim ma takie role, jak: „(Nie)Znana” monodram na podstawie zapisków Marilyn Monroe, reż. L. Kiejzik, „Eksperyment” wg C. Girrardi, reż. Piotr Jankowski, „Dziewczynki” wg I. Iredyńskiego, reż. L. Kiejzik, „Zagubienieni we mgle” wg S. Kozłowa, reż. E. Kiejzik i S. Gaudyn, „Welcome to Cabaret!”.
Organizator: Fundacja Pomysłodalnia
Partner: Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego w Warszawie
Projekt jest dofinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
